Ludzie a Psy: Interakcje i Emocje - wykład Anne-Lill Kvam podczas zjazdu Pet Dog Trainers of Europe, 26.09.2009


Ludzie a Psy: Interakcje i Emocje - Anne-Lill Kvam (Norwegia)

Anne-Lill Kvam jest światowej sławy trenerką psów, specjalistką od pracy węchowej. Pracę z psami rozpoczęła w 1986 r. w Norwegii, szkoląc własnego psa poszukująco-ratowniczego. W 1995 r. uczestniczyła w szkoleniu na kursach trenerskich Turid Rugaas, a rok później zaczęła pełnoetatową pracę z psami. W latach 1997 - 2000 mieszkała w Angoli, gdzie szkoliła psy do wykrywania min przeciwpiechotnych i uczyła miejscowych trenerów psów.

Poniższe notatki zostały sporządzone podczas prelekcji Anne-Lill w trakcie zjazdu Pet Dog Trainers of Europe, 26.09.2009. Wystąpienie Anne-Lill wzbogacone było wspaniałymi zdjęciami, przedstawiającymi psy okazujące różnorakie emocje, i stanowiącymi doskonałe uzupełnienie tematu.

Zanim zaczniemy rozmawiać o emocjach psów, musimy zadać sobie kilka podstawowych pytań, a potem dobrze zrozumieć odpowiedzi na nie.

Pyt. 1. Czym jest pies?
Psy są zwierzętami stadnymi, drapieżnikami, myśliwymi, padlinożercami.

Pyt. 2. Czym jest człowiek?
Ludzie także są zwierzętami stadnymi, niegdysiejszymi myśliwymi, którzy ewoluowali w rolników. Zmiana ta pociągnęła za sobą domestykację zwierząt i przejmowanie nad nimi kontroli. Oznaczała również zmianę emocji: ludzie musieli przechodzić od instynktu łowieckiego (podczas polowania i ścigania zdobyczy) do empatii (kiedy opiekowali się udomowionymi przez siebie zwierzętami).

Pyt. 3 Co znaczy słowo "interakcja"?
Interakcja obejmuje szereg wzajemnych oddziaływań i relacji, takich jak np. komunikacja, zabawa, mówienie, zapinanie i odpinanie smyczy, bycie miłym lub niemiłym, szkolenie, bycie razem, zabieranie psa na spacer, itp.

Pyt. 4 Co to są emocje?
Jednym z dokonań Karola Darwina było odkrycie, że wszyscy ludzie (niezależnie od narodowości czy rasy) przybierają taki sam wyraz twarzy dla tych samych emocji. Ponadto ludzie i wilki mają taki sam wyraz twarzy dla wyrażenia agresji; psy również wyrażają ją podobnie, jednak w bardzo dużym stopniu wyraz pyska zależy od jego kształtu.

Emocje to reakcje organizmu (poprzez mózg) na to, co zachodzi w otoczeniu.

Pamiętajmy! Ludzie i psy (oraz inne ssaki) mają taki sam system limbiczny!
Oznacza to, że wszyscy odczuwamy takie same emocje.

Naukowcy stworzyli listę pierwotnych emocji, które ewoluowały w emocje pochodne:
- złość - główna, najbardziej pierwotna emocja;
- smutek - i pochodne, z których najbardziej krańcową jest depresja;
- strach - na różnych poziomach, krańcowe to fobia i panika;
- radość - i pochodne;
- miłość - i pochodne;
- zaskoczenie - emocje pozytywne (np. zachwyt) i negatywne (np. szok);
- odraza - awersja, niesmak, etc.;
- wstyd - poczucie winy, zażenowanie;
- ciekawość - zwana również emocją "szukania" ("seek emotion" - termin ukuty przez Temple Grandin).

Niektóre zmysły są bardziej pierwotne od innych.
Jedna z ostatnich teorii mówi: pierwsze zwierzęta musiały nauczyć się, które jedzenie jest dobre, a które złe. Kiedy pokarm był już zjedzony, mogło być za późno na takie rozróżnienia, ponieważ zwierzę mogło już nie żyć. Zatem ważne stało się, aby najpierw powąchać to jedzenie. To sugeruje, że pierwszą częścią mózgu, która rozwinęła się i urosła, była właśnie część odpowiedzialna za węszenie.

Część mózgu, odpowiedzialna za emocje, połączona jest z częścią odpowiedzialną za myślenie (połączenie to jest dwustronne).
Węch jest bezpośrednio połączony właśnie z tą częścią, odpowiedzialną za emocje.

Wzrok jest zmysłem, który rozwinął się później, i związany jest bliżej z racjonalnym myśleniem. Wzrok może mylić (możemy zobaczyć kogoś na ulicy i na początku pomyśleć, że to ktoś znajomy). Wzrok (to, co widzimy) podlega analizie.
Węch nigdy nas nie myli, ponieważ jest połączony bezpośrednio z mózgiem (emocjami), nie podlega analizie.

To dwustronne połączenie części odpowiedzialnej za emocje i za myślenie racjonalne oznacza, że im silniejsze są emocje, tym gorsze myślenie, i odwrotnie. Jeśli o tym zapominamy, możemy niechcący nauczyć psa złych emocji, które w tym momencie odczuwa, ponieważ jeśli nie zwracamy uwagi na emocje, nie wiemy, która część mózgu pracuje!
Jest to jedno z zagrożeń szkolenia siłowego, ponieważ uczy ono psa zarówno zachowania, jak i emocji, które pies w danym momencie odczuwa. Np. kiedy uczymy "siadu" naciskając na zad psa, pies uczy się także strachu i niepewności.

Emocja ciekawości jest bardzo przydatna w węszeniu i szukaniu. Szukanie jest dla psa bardzo stymulujące (tak jak i dla ludzi i koni), a szukanie jedzenia czyni psa szczęśliwszym.

Psy uczą się poprzez bezpośrednie skojarzenia. Dlatego dla psów reaktywnych
i zestresowanych Anne-Lill zaleca D.A.P. (Dog Appeasing Pheromone), ponieważ ich działanie oparte jest o przywoływanie wspomnień szczęśliwego szczenięctwa.

Anne-Lill skomentowała fotografię psa opierającego się o nogi człowieka od tyłu słowami, że psy, które stale opierają się o ludzi, nie czują się bezpiecznie. Kontakt ten jest im potrzebny, aby mogły poczuć się lepiej. Oznacza to, że dając psu kontakt fizyczny osoba, której pies ufa, może dać mu poczucie bezpieczeństwa i uspokoić go.

Anne-Lill zwróciła także uwagę na to, że nawet łagodna zabawa z człowiekiem przyspiesza puls psa bardziej, niż mocna zabawa z innym psem.

Spokój psa przytulanego i głaskanego, który wysyła sygnały uspokajające, a nie ucieka, może być bardzo mylący. W naturze w tak bliskiej odległości od niebezpieczeństwa pies nie odwróci się plecami! W takiej sytuacji to człowiek powinien wstać, wycofać się i pozwolić psu zadecydować, czy chce zostać, czy odejść.

Również psy gryzące smycz powinny być odczytane jako silnie zestresowane - gryzienie smyczy to sygnał "MayDay", oznaczający silną prośbę psa o natychmiastowe zabranie go z tej konkretnej sytuacji.

Anegdota o "teorii machania ogonem" :)
- machanie w lewo oznacza emocje niepozytywne;
- machanie w prawo oznacza emocje pozytywne.

...lub odwrotnie, zależnie od tego, czy pies jest prawo, czy leworęczny :)

- Dziękujemy Fundacji Psia Wachta za możliwość uczestniczenia w prelekcji -

Opracowała Marta Kurpińska - trener szkolenia psów Fundacji DogoDogo i szkoły dla psów CanisSapiens